Veilig werken is binnen de industrie, procestechniek, milieutechniek en logistiek ontzettend belangrijk. Wie regelmatig op een productielocatie, fabrieksterrein of andere industriële werkomgeving komt, krijgt daarom vrijwel altijd te maken met persoonlijke beschermingsmiddelen, beter bekend als PBM’s. Denk aan een veiligheidshelm, veiligheidsschoenen, gehoorbescherming, veiligheidsbril of beschermende werkkleding.

Maar wanneer zijn PBM’s eigenlijk verplicht? Wie bepaalt welke beschermingsmiddelen je moet dragen? En welke verantwoordelijkheid hebben werkgever en werknemer? In deze blog leggen we uit wat je moet weten over persoonlijke beschermingsmiddelen op de werkvloer.

Wat zijn PBM’s?

PBM staat voor persoonlijk beschermingsmiddel. Het gaat om middelen die een werknemer draagt of gebruikt om zich te beschermen tegen één of meerdere risico’s tijdens het werk.

Bekende voorbeelden van PBM’s zijn:

• Veiligheidshelmen;
• Veiligheidsbrillen en gelaatsschermen;
• Gehoorbescherming;
• Veiligheidsschoenen;
• Werkhandschoenen;
• Beschermende werkkleding;
• Valbeveiliging;
• Ademhalingsbescherming.

Welke PBM’s nodig zijn, verschilt sterk per functie en werkomgeving. Een procesoperator in een chemische fabriek heeft bijvoorbeeld met andere risico’s te maken dan een chauffeur, onderhoudsmonteur of medewerker in de wegenbouw.

Wanneer zijn PBM’s verplicht?

In Nederland zijn werkgevers volgens de Arbowetgeving verantwoordelijk voor een veilige en gezonde werkomgeving. Daarbij geldt een belangrijk uitgangspunt: risico’s moeten waar mogelijk eerst bij de bron worden aangepakt.

Stel dat een machine zoveel geluid produceert dat werknemers risico lopen op gehoorschade. Dan is alleen gehoorbescherming uitdelen niet automatisch de eerste oplossing. De werkgever moet eerst bekijken of het geluid bij de bron verminderd kan worden, bijvoorbeeld door een stillere machine te gebruiken, de installatie aan te passen of de machine af te schermen.

Dit principe wordt ook wel de arbeidshygiënische strategie genoemd.

Pas wanneer risico’s niet volledig kunnen worden weggenomen met bronmaatregelen, collectieve maatregelen of organisatorische maatregelen, komen persoonlijke beschermingsmiddelen nadrukkelijk in beeld.

PBM’s zijn dus verplicht wanneer uit de risicoanalyse blijkt dat werknemers tijdens hun werkzaamheden aan risico’s worden blootgesteld die niet op een andere effectieve manier voldoende kunnen worden voorkomen of beperkt.

De RI&E bepaalt welke risico’s er zijn

Een belangrijk onderdeel van veilig werken is de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E). Werkgevers moeten hiermee de arbeidsrisico’s binnen hun organisatie in kaart brengen.

Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar risico’s zoals:

• Schadelijke of gevaarlijke stoffen;
• Lawaai;
• Rondvliegende deeltjes;
• Bewegende machines;
• Vallende voorwerpen;
• Werken op hoogte;
• Hoge of lage temperaturen;
• Elektrische risico’s;
• Biologische risico’s;
• Aanrijdgevaar.

Vervolgens moet worden bepaald welke maatregelen nodig zijn om deze risico’s te voorkomen of zoveel mogelijk te beperken.

Blijft er ondanks andere maatregelen een risico bestaan? Dan kan het gebruik van een bepaald PBM noodzakelijk en verplicht worden gesteld.

Wie is verantwoordelijk voor de PBM’s?

De werkgever heeft een belangrijke verantwoordelijkheid als het gaat om persoonlijke beschermingsmiddelen. Wanneer PBM’s noodzakelijk zijn voor het veilig uitvoeren van werkzaamheden, moet de werkgever ervoor zorgen dat geschikte beschermingsmiddelen beschikbaar zijn.

Daarbij gaat het niet alleen om het uitdelen van bijvoorbeeld een helm of veiligheidsbril. De werkgever moet ook zorgen dat de middelen geschikt zijn voor het risico en de gebruiker, goed worden onderhouden en waar nodig tijdig worden vervangen.

Daarnaast moeten werknemers weten waarom en hoe ze een bepaald beschermingsmiddel moeten gebruiken. Goede voorlichting en instructies zijn daarom essentieel.

De werknemer heeft zelf ook verantwoordelijkheden. Als het dragen van een PBM verplicht is gesteld, moet de werknemer dit middel op de juiste manier gebruiken en de veiligheidsvoorschriften opvolgen. Ook is het belangrijk om beschadigingen, defecten of andere problemen met beschermingsmiddelen tijdig te melden.

Veilig werken is daarmee een gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Welke PBM’s kom je in de industrie vaak tegen?

Binnen de procestechniek en industrie zijn veiligheidsschoenen, een veiligheidsbril, werkkleding en een helm op veel locaties bekende beschermingsmiddelen. Toch kunnen de voorschriften per locatie, installatie en activiteit verschillen.

Een veiligheidshelm beschermt bijvoorbeeld tegen vallende of rondvliegende voorwerpen en het stoten van het hoofd. Op industriële locaties, bouwplaatsen en tijdens onderhoudswerkzaamheden kan een helm daarom verplicht zijn.

Veiligheidsschoenen bieden onder andere bescherming tegen vallende voorwerpen, scherpe materialen en andere risico’s voor de voeten. Afhankelijk van de werkomgeving kunnen aanvullende eigenschappen nodig zijn.

Een veiligheidsbril of gelaatsscherm wordt gebruikt wanneer er risico bestaat op bijvoorbeeld rondvliegende deeltjes, spatten of bepaalde chemische stoffen.

Ook gehoorbescherming is binnen productieomgevingen belangrijk. Langdurige blootstelling aan hard geluid kan blijvende gehoorschade veroorzaken. Volgens de Nederlandse arboregels moet een werkgever bij een dagelijkse blootstelling vanaf 80 dB(A) passende gehoorbescherming beschikbaar stellen. Vanaf 85 dB(A) moet gehoorbescherming daadwerkelijk worden gebruikt en moet de werkgever het gebruik ervan controleren.

PBM’s bij werken met gevaarlijke stoffen

Binnen bijvoorbeeld de chemische industrie kan blootstelling aan gevaarlijke stoffen een belangrijk arbeidsrisico zijn. Afhankelijk van de stof en de werkzaamheden kunnen specifieke handschoenen, een veiligheidsbril, gelaatsscherm, beschermende kleding of ademhalingsbescherming noodzakelijk zijn.

Welke bescherming geschikt is, kun je niet alleen bepalen op basis van het soort werkzaamheden. Ook de eigenschappen en concentratie van de stof, de manier waarop blootstelling kan plaatsvinden en de duur van de werkzaamheden spelen een rol.

Daarom zijn duidelijke werkinstructies en kennis van de aanwezige stoffen belangrijk. Ook informatie uit veiligheidsinformatiebladen, oftewel Safety Data Sheets (SDS), kan hierbij een rol spelen.

Een bord met een PBM betekent niet dat het risico weg is

Op veel fabrieksterreinen zie je bij de ingang veiligheidsborden waarop bijvoorbeeld een helm, veiligheidsbril of gehoorbescherming staat afgebeeld. Een rond blauw bord met een wit pictogram geeft een gebod aan. Staat hier bijvoorbeeld een veiligheidshelm op afgebeeld? Dan betekent dit dat het dragen van een helm in die situatie of zone verplicht is.

Het is belangrijk om dergelijke voorschriften altijd op te volgen. Tegelijkertijd is het dragen van PBM’s geen vervanging voor andere veiligheidsmaatregelen. Een helm voorkomt bijvoorbeeld niet dat een voorwerp naar beneden valt; hij kan wel de gevolgen beperken wanneer dat toch gebeurt.

Dat verschil is belangrijk. PBM’s vormen vaak de laatste verdedigingslinie tussen een aanwezig risico en de werknemer.

Wat gebeurt er als je verplichte PBM’s niet draagt?

Wanneer een werkgever het gebruik van bepaalde persoonlijke beschermingsmiddelen verplicht heeft gesteld vanwege aanwezige arbeidsrisico’s, moet een werknemer deze voorschriften naleven.

Het niet gebruiken van voorgeschreven PBM’s kan niet alleen gevaarlijk zijn voor de werknemer zelf, maar in sommige situaties ook voor collega’s. Werkgevers moeten daarom toezicht houden op het juiste gebruik van de beschermingsmiddelen en werknemers aanspreken wanneer veiligheidsvoorschriften niet worden gevolgd.

Andersom geldt ook dat werknemers problemen moeten aangeven. Past een beschermingsmiddel niet goed, is het beschadigd of belemmert het je werkzaamheden? Meld dit dan bij je leidinggevende. Een PBM biedt alleen goede bescherming wanneer het geschikt is voor de situatie en correct wordt gebruikt.

Controleer je PBM’s voordat je begint

Het feit dat je een veiligheidsmiddel draagt, betekent niet automatisch dat je voldoende beschermd bent. Beschadigde of verkeerd gebruikte beschermingsmiddelen kunnen hun werking gedeeltelijk of volledig verliezen.

Controleer daarom voor gebruik of je PBM’s nog in goede staat zijn. Kijk bijvoorbeeld of een veiligheidsbril beschadigd is, handschoenen geen scheuren bevatten en valbeveiliging correct functioneert. Voor bepaalde middelen gelden daarnaast specifieke inspectie-, onderhouds- of vervangingseisen.

Gebruik een beschermingsmiddel bovendien alleen waarvoor het bedoeld is en volg altijd de instructies die binnen het bedrijf of op de werklocatie gelden.

Veilig werken begint voordat je je PBM’s aantrekt

Persoonlijke beschermingsmiddelen zijn een belangrijk onderdeel van veilig werken, maar veiligheid begint al veel eerder. Werkgevers moeten risico’s inventariseren, passende maatregelen treffen, medewerkers goed instrueren en zorgen voor geschikte beschermingsmiddelen wanneer die noodzakelijk zijn.

Voor werknemers geldt vervolgens dat zij de veiligheidsregels moeten kennen en naleven. Werk je op verschillende locaties, bijvoorbeeld als procesoperator, monteur of technisch medewerker? Houd er dan rekening mee dat de PBM-voorschriften per locatie kunnen verschillen. Controleer daarom altijd welke regels op jouw werkplek gelden.